حرم است كه اشرف است از ما سواى حرم ، آن هم اشرف است از طريق كسانى كه خايف نيستند و به جرأت و لهو و لعب و عدم مبالات در دين حركت مىنمايند ؛ زيرا كه در خوف ايمنى از عذاب الهى است ، چنان‌كه در دخول حرم ايمنى از خلق است . و طريق اهل رجا اشرف است از طريق اهل خوف ، چنان كه مسجد اشرف است از حرم ؛ زيرا كه در رجا اميد درك مثوبات « 344 » الهى است چنان‌كه در دخول در مسجد ايمنى از معاصى است و اميد به فوز « 345 » مناسك و طاعات الهى . و طريق اهل حبّ اشرف است از طريق اهل رجا ، چنان‌كه كعبه اشرف است از مسجد ؛ زيرا كه در طريق حبّ ، وصول به درجات قرب است ، چنان‌كه در دخول در كعبه وصول قلب است به ذكر الهى و ايمنى از غير ذكر او . پس محقّق شد كه منظور حضرت امام عليه السّلام اين است كه منهج سيم كه قلب است و محلّ محبّت و ذكر حقّ جلّ و علا است در شرافت بر دو منهج سابقين ، مثل بيت اللّه است كه محلّ اشتغال به ذكر حقّ تعالى است و رفض « 346 » ما سواه « 347 » ، در شرافت بر مسجد و حرم كه محلّ مناسك و طاعات و ترك معاصى است . و اشاره فرمود به آنكه قلب در باطن انسان كامل كه عالم صغير است مثل بيت اللّه در عالم كبير است كما ورد : « قلب المؤمن بيت اللّه » « 348 » . و تفصيل اين مطالب ان‌شاءالله در كتاب حجّ خواهد آمد . و حضرت امام عليه السّلام علامتى از براى اهل منهج ثالث ذكر فرموده كه به آن تشخيص داده شود كه عبد از اهل اين طريق است يا مدّعى است « و هى قوله عليه السّلام » « 349 » : فانظر ايّها المؤمن فان كانت

--> ( 344 ) - پاداشهاى نيكو ( 345 ) - كاميابى ( 346 و 347 ) - ردّ كردن غير حقّ . ( 348 ) - دل مؤمن خانهء خداست . ( 349 ) - و اين گفتهء اوست ( يعنى گفته امام صادق است ) عليه السّلام .